Filleann Kathleen ar a fréamha le ceolchoirm san Ionad Cultúrtha

Filleann Kathleen ar a fréamha le ceolchoirm san Ionad Cultúrtha

Kathleen Ní Dhuinnín: Ceolchoirm White Raven san Ionad Cultúrtha an Aoine beag seo agus cainteoir Imbolc ar an Satharn.

PÉ rud a roinneann aigéan, nascann an ceol é agus tá a leithéid fíor i gcás amhránaí sopráin Kathleen Ní Dhuinnín, atá ag filleadh ar a cuid fréamha dúchais i Múscraí an tseachtain seo lena grúpa a-capella idirnáisiúnta tar éis gairm 30 bliain aici san Eilvéis agus an dlúthdhiosca is déanaí dá gcuid á sheoladh ag an ngrúpa lena chasann sí.

Tugann an grúpa triúr White Raven, a bhfuil fréamha ag a bhaill sa Fhrainc, i Meiriceá agus san Íoslainn, léargas ar an dúil coitianta dá gceantair dúchais ar leith, ar ‘Like a Wind O’er the Ocean’, a bheidh á sheoladh in Institiúid Teicneolaíochta Chorcaí an Déardaoin seo.

Tá na hamhráin ó thraidisiúin cheoil a dtíortha ar leith nasctha go láidir anseo, an ceathrú dlúthdhiosca ón ngrúpa, leis an gcóiriú ar dhlúth-armóin bhéil, agus tionchar láidir ar an stíl acu ag ceol na meánaoiseacha ina raibh an triúr amhránaí gafa go mór ann.

Cosúil le bean Mhaigh Chromtha, Kathleen Ní Dhúinnín, tá baill eile an ghrúpa an teanór Meiriceánach a bhfuil cónaí air sa Fhrainc Robert Getchell, agus amhránaí baratóin na Fraince Mathias Spoerry, atá ina chónaí san Íoslainn anois, scartha ó na tíortha inar rugadh iad le haigéan eatarthu agus an áit ina bhfuil cónaí anois orthu.

I gcás Kathleen b’é an ceol a mheall ón mbaile ar dtús í le dul i mbun staidéir san Eilvéis, nuair a bronnadh sparántacht na Comhairle Ealaíon uirthi chun amhránaíocht mheánaoiseach a fhoghlaim ag an Schola Cantorum Basiliensis i Basel, áit inar fhan sí ag múineadh chomh maith.

Bhí a cuid fréamha san amhránaíocht ar an sean-nós á fhágáil aici chomh maith, lena beirt thuismitheoirí ina gcainteoirí dúchais Gaoluinne ó Ghaeltacht Mhúscraí, a hathair Micheál Ó Duinnín ó Eachros, Béal Átha’n Ghaorthaidh agus a máthair Máire Ní Chríodáin ó Dhoire an Aonaigh, Réidh na nDoirí.

Mhúscail siad sin grá don teanga agus don amhránaíocht inti, rud a sholáthair Kathleen lena céad taithí ar an stáitse, le hamhráin traidisiúnta ar nós ‘Bog Braon’ á chasadh aici i gcomórtais Feis Maitiú agus Scór.

Ag fás aníos di i gclann cúigear (is deartháir léi an curachadóir Pádraig Ó Duinnín) ag Coolcower, b’iad na mná rialta i gClochar na Trócaire i Maigh Chromtha a thug a céad oiliúint cheoil foirmiúil do Kathleen.

Thug duine de na mná rialta sin, an tSiúr Columba atá imithe ar shlí na fírinne anois, an chéad bhlaiseadh do Kathleen den cheol lasmuigh den chomhthéacs Éireannach. “An múinteoir a bhí aici féin ná Tilly Fleischmann, máthair Aloys Fleischmann, agus dá réir sin bhí nasc díreach ar ais go cumadóirí clasaiceacha na Gearmáine,” a deir Kathleen.

Bhí an cumadóir Aloys Fleischmann féin i measc an liosta iomráiteach léachtóirí ag feitheamh ar Kathleen nuair a glacadh léi chun ceol a staidéar i gColáiste na hOllscoile, Corcaigh.

“Bhí mo thuismitheoirí ag súil go dtabharfainn faoi ghairm níos sábháilte sa bhun mhúinteoireacht ach bhí áthas an domhain orm bheith ag dul go Corcaigh agus b’iontach an t-am é sin bheith i UCC. Bhí an leibhéal oideachais ann thar a bheith ard. Bhíos sa rang deireanach ag Fleischmann sular imigh sé ar scor.

“Fuaireamar oiliúint chomh hiomlán cuimsitheach sin i ngach rud a bhain leis an gceol – cumadóireacht, scileanna méarchláir, anailís, don cheol clasaiceach, éachtaint ar cheol traidisiúnta na hÉireann le Micheál Ó Súilleabháin agus Tomás Ó Canainn, ansan bhí léachtóirí Sasanach againn a bhí ina saineolaithe ar cheol na hAthbheochana agus na Meánaoiseacha agus is ag an bpointe sin a thosnaigh sé domsa.

“Ní thabharfainn uaim riamh an chéad ghrá agam, b’in amhránaíocht traidisiúnta na hÉireann. Ach mheall ceol na meánaoiseacha go mór mé. Bhí rud éigin faoi a chuir go hiomlán ar mo chompord mé,” a deir sí.

“Tá béim thar cuimse ag amhránaíocht na luath-mheánaoiseacha ar an bhfilíocht, ar an mbonn céanna le ceol traidisiúnta na hÉireann.” Thug White Raven, a bhunaigh Kathleen san Eilvéis sa bhliain 2001, deis di an dá thraidisiún ceoil a nascadh le chéile. “Chuireas an coincheap seo ar bun a thug le chéile an dá ghrá ceoil agam – ceol traidisiúnta na hÉireann agus na fuaimeanna a bhailigh mé ón gceol meánaoiseach – chun grúpa dlúth-armóin a chruthú.” Ar an gcéad dlúthdhiosca acu ‘The Water is Wide’, bhí amhráin ó chnuasach amhránaí Mhúscraí, Elizabeth Cronin. Trí dhlúthdhiosca níos déanaí, ar an albam dar teideal ‘Like a Wind O’er the Ocean’ tá dhá amhrán eile, ‘The Lake of Coolfin’ agus ‘Little Pack of Tailors’, mar aon le leagan nua ag Kathleen de shaothar WB Yeats ‘The Stolen Child’ agus amhráin tíre a thagann ón réimse leathan idir Éire agus an Íoslainn, trí mheán Meiriceá.

Le camchuairt déanta acu san Íoslainn anuraidh, tá ceithre ceolchoirm ag White Raven in Éirinn anois, ag tosnú le seoladh an dlúthdhiosca i CIT ar an Déardaoin agus ag tabhairt Kathleen abhaile go leac an dorais ar an Aoine (9ú Feabhra) san Ionad Cultúrtha i mBaile Mhúirne, áit ina mbeidh sí ar dhuine de na cainteoirí ag bailiúchán na Gaoluinne, Imbolc, an lá dar gcionn.

Cabhraíonn clú an ghrúpa sa Ghearmáin agus san Eilvéis chun amhráin traidisiúnta na hÉireann a chur ar sheinn-liosta na stáisiún raidió thall ansan. “Tá Bog Braon ar cheann de na hamhráin Éireannacha is mó tóir san Eilvéis agus ag ceolchoirmeacha againn bíonn an lucht féachana á chasadh i dteannta linn,” a deir Kathleen.

“Ach fós féin mothaím mar chailín áitiúil agus mothaím go bhfuilim nasctha leis an mbaile i gcónaí. Tá an traidisiún amhránaíochta sin a bhí agam im’ óige fanta liom i gcaitheamh mo shaoil agus tá sé mar chuid thábhachtach díom mar mhúinteoir, mar amhránaí agus mar fhoghlaimeoir ceoil.”

More in this section

Sponsored Content