Ó chuacha go sábha slabhrach: Tá idir ghreann agus géire i gcnuasach nua amhrán Sheáin

Ó chuacha go sábha slabhrach: Tá idir ghreann agus géire i gcnuasach nua amhrán Sheáin

Seán Ó Muimhneacháin, a bhfuil a leabhar nua amhrán dar teideal ‘The Cuckoo Sings in May’ á sheoladh an Aoine seo ag ócáid oscailte Éigse Dhiarmuid Uí Shúilleabháin. Grianghrafadóir: Don MacMonagle

Más rud é gur aontaigh a iníon lena phlean cleamhnais chun an fear leis an sábh slabhrach nó ‘The Man with the Chainsaw’ a phósadh, seans maith go mbeadh sí níos saibhre, ach cinnte bheadh an cnuasach amhrán ag Seán Ó Muimhneacháin níos boichte i bhfad dá bharr.

Níor éalaigh fiú a chlann féin nuair a chuir cumadóir Chorcaí peann le pár le greann géar beacht ag díriú ar réimse leathan ábhar ó Phrionsa na Breataine Bige go Drúchtín Chiarraí ina thriú cnuasach véarsaíochta, atá á sheoladh an tseachtain seo.

Tá amhráin dá gcuid féin ag Macroom Oatmeal agus grásaeirí Chúil Aodha agus luaitear nuachtán an Examiner i véarsaí chomh maith bunaithe ar ócáidí a tharla, ócáidí nár tharla in aon chor, nó ócáidí “a thagann ó mo chuid samhlaíochta ag amanna contrártha,” a deir Seán.

Tá clú ar Sheán dá chuid saothar Gaoluinne, ach anois tá saothair Bhéarla an fhile ó Chill na Martra le feiscint sa leabhar ‘The Cuckoo Sings in May’ ina bhfuil amhráin sa dhá theanga agus meascán macarónach ag léiriú “scéalta grinn, dáiríre, greannmhara, uaigneacha, maoithneach agus thar a bheith áiféiseach”.

In ainneoin go bhfuil raidhse maith saoirse fhileata úsáidte i dtaca lena cuid gnóthaí rómánsúla (an duais ficseanúil a fuair sí tar éis diúltú don chleamhnas le fear an tsábha slabhrach ná fear céile gruagach ina cheoltóir rac á tréigeadh) tá iníon Sheáin, Siobhán le clos mar amhránaí ar an dlúthdhiosca a ghabhann leis an leabhar agus deich gcinn d’amhráin a hathair á gcanadh aici.

Cé go bhfuil foinn traidisiúnta le roinnt mhaith de na hamhráin, is í Siobhán a chum an ceol don amhrán ‘The Old School in Rylane’, ag marcáil comóradh céid na scoile, agus ‘The Man Who Invented the Wheel’, amhrán grinn a bhfuil scéal chomh greannmhar céanna ag gabháil leis.

San amhrán úd, déanann Seán trácht ar dhéantóir an rotha mar “an Iraqi so rare with ancestry from Clare; He was Abdul Mohammad Muldoon”.

Tá saothair Sheáin tar éis iliomad duaiseanna uile-Éireann a bhuachaint ag an bhFleadh Cheoil, ach chuir iomaitheoir eile an-ionadh air nuair a chas sé ‘The Man Who Created the Wheel’ ag ócáid traidisiúnta an chultúir Ghaelaigh.

“An bhliain gur scríobhas é sin, chuaigh sé chuig an mbabhta uile-Éireann ag an bhFleadh Cheoil, amhrán faoi fhear ón Iaraic, Abdul Mohammed Muldoon. Ní chreidfeá in aon chor é, ach bhí iomaitheoir sa chomórtas céanna d’amhráin nuachumtha, fear ón Iaraic agus Mohammed al-Hussain an t-ainm a bhí air.

“Cruthaíodh cairdeas eadrainn agus bhuaileas leis arís an bhliain dar gcionn. Bhí sé tar éis Gaoluinn a fhoghlaim i Londain – agus an dara bliain ghlac sé páirt sa chomórtas amhránaíochta Gaoluinne.” Is ag fleadh cheoil chomh maith a spreag ceann eile d’amhráin Sheáin mothúcháin ar bhonn maoithneach.

Tá an t-amhrán ‘When The Cuckoo Sings in May’, a thugann a ainm dom leabhar, bunaithe ar bhás dhuine a raibh aithne ag Seán orthu, duine a raibh athair leo ag feitheamh go foighneach dóibh filleadh ón ospidéal san earrach.

Á chanadh ag Siobhán, bhuaigh an t-amhrán an craobh uile-Éireann, ach b’é an slí a chaith duine den lucht féachana ann leis an amhrán is mó a chuaigh i bhfeidhm ar Sheán.

“Tháinig bean suas chugainn ina dhiaidh a bhí thar a bheith tógtha leis an amhrán. Shamhlaigh sí a máthair féin leis, mar bhíonn sí de shíor ag tnú le glaoch na cuaiche a chlos agus bhí deora sna súile aici. Cheapas dá bhféadfadh sé na deora a chur ag sileadh ó dhuine agus dul i bhfeidhm chomh mór sin ar dhuine, caithfidh go raibh rud éigin ann,” a deir sé.

“Go ginearálta smaoiníonn daoine ar amhráin ghrinn nuair a smaoiníonn siad orm ach ceapaim féin gur amhrán níos fearr é an t-amhrán dáiríre i ndeireadh an lae. Bíonn na hamhráin ghrinn go breá sa tigh tábhairne; blúirín craic a bhíonn iontu. Is éasca an rud é daoine a chur ag gáire, ach má éiríonn leat na deora a fháil ó dhaoine is rud i bhfad níos cumhachtaí é.” Bhí an t-amhrán ar an gcéad cheann de go leor amhrán Béarla a chum Seán, iarmhúinteoir scoile, a d’fhoilsigh a chnuasach véarsaíochta Gaoluinne agallamh beirte agus lúibíní ‘An tAgallamh Muimhneach’ anuraidh agus an leabhar dánta agus amhrán, ‘Gleanntán an Aoibhnis’, sa bhliain 2011.

Is cuma más i nGaoluinn nó i mBéarla, deir sé: “Suíonn gach rud atá scríofa agam isteach le córas ríme na n-amhrán traidisiúnta. Is rud nádúrtha é. Choimeádfainn meadaracht bheacht agus is maith liom úsáid a bhaint as comhfhuaim inmheánach. Baineann sé sin ar fad leis an amhránaíocht traidisiúnta.” 

Le réamhfhocal ó amhránaí Chorcaíoch Con Ó Drisceoil agus clúdach le Colum Cronin, beidh ‘The Cuckoo Sings in May’ á sheoladh ag amhránaí sean-nóis Máire Ní Chéileachair an Aoine seo, 29ú Samhain, 9.30in, ag ócáid oscailte Éigse Dhiarmuid Uí Shúilleabháin i gCúil Aodha.

More in this section

Sponsored Content